GÜCÜK HOCA GELMEZ TÜTÜN SATIYOR Iraz'ın Ağıtı Uzun Hava

GÜCÜK HOCA GELMEZ TÜTÜN SATIYOR

ALI'YILA VELİ BELİN BÜKÜYOR

EĞERDİR'İN YOLU DARDIR DARACIK

IRAZ'I GANDIRAN SARI LİRACIK

DAŞ DİBİNDEN ÇIKAR SUYUN GOYUSU

GURBAT ELE GEDER GIZIN EYİSİ

1. Beyit şöyle de okunuyor:

GÜCÜK HOCA GELMEZ TÜTÜN ÇEKİYOR

ALI'YILA VELİ BOYUN BÜKÜYOR

GÜCÜK HOCA : Asıl adı öğrenilemeyen bu kişinin kaçak tütün ticareti ve deri ticareti ile uğraştığı bilinir. Isparta'nın Şütçüler İlçesine bağlı Beydili Köyünden olduğu söylenir. (Ancak aynı dönemlerde Burdur'un Bucak İlçesinden gelen bazı kişiler de Has-Eli'nde ve civar köylerde kaçak tütün vb. gibi ticari işlerle iştigal etmektedirler.)

ALI'YILA VELİ : Ali ile Veli (Ali: Molla lakaplı Mustafa Toru'nun, küçük kardeşi Hacı lakaplı Ali'dir. Veli: Tırtarlar'dan Veli Kuş'tur. )

EĞERDİR : Isparta'nın ilçesi. (Eğridir)

IRAZ : Kişi adı. (Yumakoğulları Aşireti'nin lideri "Yumak Goca" lakaplı İsmail'in oğlu Hüseyin Yumak'ın kızı.)

GOYU : Koyu

GURBAT : Gurbet

GEDER : Gider

EYİSİ : İyisi

ÇEKİYOR : Taşıyor (Mısrada, bir yerden başka bir yere, satmak için, kaçak tütün taşıyor anlamındadır. Bölgede taşımak kelimesi "çekmek" kelimesi ile eş anlamlı olarak kullanılabiliyor. Bu kelime bazen "kilo/ağırlık" manasına da gelir. Örnek: Kaç kilo çekti?)

İLEN : İle

KERİ : Gayrı

YOK MU'DU : Yok mu idi

EĞERDİR'E YAZILAN : Kaderin, bir kişiyi; memleketinden uzaklara, yani gurbet ele savurması durumu kastediliyor.)

NOT: Türkünün;

"Ay buz ilen buz ilen

Gözüm doldu toz ilen

Senden keri yok mu'du

Eğerdir'e yazılan" şeklinde, sözleri 4'lük olan bir başka örneği de Yumakoğulları Aşireti'nden, Iraz'ın yeğelerinden birisi ile evlenen Haslı bir hanımdan derlenmiştir.

VARSAYIM : TRT kayıtlarında, Ispartalı sanatçı Yalçın Özsoy'un kaynaklık ettiği belirtilen "Garlı (Karlı) Dağın Öte Yüzü" adlı, Barla'ya atfedilen türkünün asıl kaynak kişisi veya taşıyıcısı; Eğridir'e gelin giden ve hem kuzeni hem de yaşıtı Fatma Aydın gibi, "yakımcılığı" ile tanınan, Haslı Iraz, ya da benzer bir kaderi paylaşan başka bir "Haslı Gelin" olabilir. Ayrıca Yalçın Özsoy'un, çeşitli kaynaklarda; her ikisi de enstrüman çalma becerisine sahip, öğretmen bir anne ile babadan, (Has -Eli'nin komşusu) Sütçüler'de dünyaya geldiği de yazmaktadır. Böylelikle türküyü Özsoy Ailesi'nin, "Sütçüler halkından öğrenme ihtimali" de belirir. Çünkü türkünün, Sütçüler'de "Gatıranlar Gatıranlar" adıyla icra edilen bir örneği mevcuttur. Has-Eli'nde ise, bu gerçeklik, karşımıza; yine türdeş (ve hatta özdeş ?) yapıda nitelenebilecek, "Bozdağların Günden Yüzü" eseriyle çıkar. Sütçüler ile Has- Eli arasında bu durum, çok normaldir. Keza iki bölgenin kültürü, ortak sayılabilir. Evlilik yolu ile oluşan hısımlık ve akrabalık olguları da "etkileşimin yoğunluğunu" arttıra gelmiştir. Barla kültürü ise bu iki bölgenin kültürüne epeyce uzak telakki edilebilir. Diğer yandan Yalçın Özsoy, söz konusu türküyü, kendince yeniden şekillendirmiş de görünüyor. (Veysel Aydın)