Sözler
Yazı tipi, satır ve paragraf aralığını yan panelden ayarlayabilirsiniz.
Çektim de sikke çıkmadı
Kırık kollarım kalkmadı
Sultan martinimi getir
Kardeş kardeşe bakmadı
Annacımız Kızılkaya
Oğlan benzer doğan aya
Akşam Tomarza'dan geldi
Bakamadım doya doya
Halil A'nın Mehmetoğlu
Belinde kılıcı zağlı
Ell'atlıya benim demez
Küçük cura anamoğlu
Sabahanan tan yüzüne
Vurdum dizime dizime
Türlü bohçalar bozdurur
Öksüzler bakar gözüne
Al atının burnu göğde
Düşmanına kurar bağda
Böyle aslan gördünüz mü
Hemi boz da hemi beğde
Aldım yüzüme keteni
Geldim utanı utanı
Kim küstürmüş kim darıltmış
Söyledemedim Sultan'ı
Altında da ala atlar
Sağ yanında altıpatlar
Düşmüş tarlanın içine
Kanını yalamış itler
Azziye'de emmim beyler
Sezdirmez de uğrun ağlar
Al at haykırıp çıkınca
Zenzeleye gidik dağlar
Akşam Tomarza'dan geldim
Baktım amma doyamadım
Dilim dişim kitlendi de
Kara Mansur diyemedim
Azziye'ye vardımıdı
Mızıkalar çalınıyor
Seni vuran Çerkezler'e
Binbaşılık veriliyor
At altımda alçak geldi
Sıyırma yoldu kolumu
Ana bana ar değil mi
Kıl palaz soydu belimi
Sabah oldu kalkmaz mısın
Tan yüzüne bakmaz mısın
Uyan Memmet sabah oldu
Ur Allah'tan korkmaz mısın
Başında gülgülü yazma
Fermanlısın burda gezme
Kapıyı atlı çevirdi
Gafil durup kuşak çezme
Azziye'ye vardımıdı
Ballar gelir tabak tabak
Kırılasın Avşar Eli
Memmet gitti başı kabak
Umucular geld' oturdu
Davran sar' aslanım davran
Bin atına ılgar eyle
Gezbel'den aşıyor kervan
Çadır görülmez atlıdan
Kahvaltı verir tatlıdan
Düşmanlara yer yazmışlar
Sar' artlas sade kutmudan
Yağmur yağar yaş altına
Kalem oynar kaş altına
Memmet Bey'e bir kız aldım
Her bakması beş altına
Erciyes'ten duman kalktı
Herkes harmanına koştu
Sabahanan tan yüzüne
Evimi başıma yıktı
Yıldırım gibi görünür
Yürüyünce yer yarılır
Söğüt gibi sallanır da
Kekili iki bölünür
Gören duyanı dillensin
Ala beşiğim sallansın
Kanlı salacam geliyor
Mustafa Bey'im atlansın
Al at kır atın ayarı
Güne koymuşlar eyeri
Sağ yanından kurşun değmiş
Yoktur boynunun hayırı
Tan yüzüne tan yüzüne
Elimi vurdum dizime
Çadırda bohça bozulur
Yetimler bakar gözüne
Ilık ılık bir su akar
İçsem ciğerimi yakar
Memmet Bey'i öldürmüşler
Kardeşleri damdan bakar
Kahpe felek kul oluyum
Körpe oğlu var kucakta
Tüfeğimi aldım amma
Hamaylım kaldı bucakta
Biner atını yeldirir
Yelkeslni yel kaldırır
Yiğitliğin şerefidir
Hem ölür hemi öldürür
Al atının alnı sakar
Sakar da yıldıza bakar
Hotacı kullar oluyum
Meydanda ezdirir şeker
Sultan gelin kıyma kıyar
Ağ elleri soğan soyar
Hepimiz Araphasanlı
Hangimiz Memmet'e uyar
Söğüt gibi sallanıyor
Kekil iki parlanıyor
Kıl palaza sarmışlar da
Adam elden arlanıyor
Karlı dağların aşıdı
Yanıma aldım düşüdü
Hasan değil Battal değil
Memmet oğlumun çeşidi
Derimevini kurdular
Kara çadırı derdiler
Sabahınan gün burnuna
Battal Memmet'i vurdular
Altında atı yel gibi
Cebinde harçlık sel gibi
Umucuya altın verir
Altın yanında pul gibi
Akıll'oğlum sürmel'oğlum
Sırtı başı sırmal'oğlum
Düşman kapıya gelince
Onun birin' vurmal' oğlum
Atladılar taştan taşa
Martin vermiş vali paşa
Hemi atar hem öldürür
Yaşa aslan oğlum yaşa
Çuha yelek işlik Şam'dan
Giyer de salınır efen
Kör ederim al at seni
Yıldıza değiyor kafan
Dibeğ'nizi dillendirrim
Bebenizi oynadırım
Söyle hey köpeyin kızı
Taş olsa da söyledirim
Eviniz yurdundan göçer
Deven oynayı oynayı
Memmet Beyim'i vurmuşlar
Tüfek kaynayı kaynayı
Maşlahın' çapraz vurur
Al at bir hoş hodul yürür
Umuculuğa bey kardeşim
Hil'at giydirir at verir
Üç ay oldu kekil geldi
Anam saklayıp vermiyor
Acı ile bir dert oldum
Vallahi gözüm görmüyor
Ocakta kahve kavrulur
Dumanı göğe savrulur
Kuşlar tünekten uçmadan
Memmet anadan ayrılır
Değirmene diktim söğüt
Oba verse almam öğüt
Dört oğlanın bir içinde
Memmet'im bir çelen yiğit
Yekindim konağa vardım
Merdivenine dayandım
Ateş düştü yanıyorum
Konağım senden usandım
Kaynaklar
Mehmet Uydaç
Kaynak notu: Ağıt. Söyleyen: Anası ve öteki kadınlar. "Çektim de sikke çıkmadı": Kemal Sadık Göğceli (Yaşar Kemal), bu dizeyi "Çektim de nalbant çıkmadı" biçiminde yazarak anlamsızlaştırmıştır. Kaynak kişiler: Mehmet Uydaç (1326), Yalak (Yeşilkent), Sarız; Ahmet Şükrü Esen (P. N. Boratav - R. Dor) - Anadolu Ağıtları. Sikke, atı bağlamak için yere çakılan ucu sivri demir; Martin, tek kurşun atabilen tüfek; Zağlı, keskin, ucu sivri; Elli atlıya benim demek, meydan okumak; Cura, bir çeşit doğan kuşu. Doğan kuşunun dişisi, erkeğine baz denir; Bağda, çelme; Keten, bir çeşit başörtüsü, ketenden yapıldığı için bu adla anılır; Altıpat, toplu tabanca; Azziye, Pınarbaşı ilçesi; Uğrun, gizli; Zenzele, zelzele; Kara Mansur: İhbarcı olacak; Sıyırma, dikenli bir bitki, deve dikeni; Kıl palaz, keçi kılından dokunan çul. Sergi ve çadır olarak da kullanılırdı, giyecek olarak da; Ul'allah, Ulu Tanrı; Gülgülü, gül renkli, kırmızı; Fermanlı, hakkında padişah buyrultusu olan; Kuşak çözmek, birisiyle cinsel ilişkiye başlamak. Söylenir ki Mehmet Bey o sıralar karısıyla yatmaktadır; Avşar eli, Avşar köyleri; Kırılasın, bir ilenme, sitem sözü; Başı kabak, başı açık. O sıralar müslüman erkeklerinin başı çeşitli giyeceklerle örtülür. Hıristiyan ve öteki dinden olan erkeklerin başı açık olurdu. O yüzden başı açıklık ayıp sayılırdı; Umucu, muhtaç, dilenci; Ilgar, atın dörtnala koşması; Gezbel, Tomarza, Tufanbeyli arasında bir yer adı; Sar'atlas, sarı atlas, bir tarafı parlak ipekli kumaş; Kutmu, kutnu, İpekli karışık bir çeşit dokuma (o sıralar bunların her evde bulunmadığı bilinmeli); Kekil, kakül; Salaca, cenaze, tabut; Damdan bakmak, kardeşlerinin korktukları ima ediliyor. İçeriden bakıyorlar, gelip yardımcı olmuyorlar, sitem; Bucak, çayır; Hotacı, alkışçı, güldürücü; Şeker ezdirmek, o zamanlar ülkede şeker fabrikası yoktu. Yurt dışından getirilen "kelle şekerler" kırılarak yiyeceklere atılırdı; Araphasanlı, Avşar'ın Araphasanlı oymağı; Aşıt, dağların sarp yamacı; Düşüt, düşüp ölünen yer, mezar; Çeşit, özellikleri olan, iyisi; Derimevi, büyük ev, bey evi, büyük çadır; Çuha, ince ve sık dokunmuş yün kumaş; Efe, fes, festeki püskül; Dibeğ'nizi, dibeğinizi; Köpeyin, köpeğin, bir azarlama sözü; Maşlah, maşlak, meşlek, bir çeşit kolları geniş palto; Hodul fodul, kendini beğenmiş, cakalı; Hil'at, kürk; Oba, el, başkaları; Çelen, uzun boylu ve yakışıklı anlamlarına gelmektedir. Öyküleriyle Ağıtlar - Ahmet Z. Özdemir, T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları: 1626, Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü Yayınları: 213, Halk Edebiyatı Dizisi: 45, Birinci Baskı, Milli Kütüphane Basımevi, Ankara - 1994, s.177-178-179-180-181-182-183-184. Sözleri Evren Seçkal tarafından gönderilen bu türkü 1.915 defa görüntülenmiştir. «Halil'in Mehmet Ağa'nın Ağıdı» isimli türküye ait hikaye kaydı bulunmaktadır.
Kaynağı aç